Ile zębów ma rekin? Niezwykła budowa szczęk i sposób wymiany uzębienia

Czy morski drapieżnik może w ciągu życia wymienić uzębienie tysiące razy? Ponad 500 gatunków tych ryb zamieszkuje oceany, a ich szczęki różnią się kształtem i funkcją. Dlatego odpowiedź na pytanie o liczbę zębów zależy od gatunku.

Przeciętnie szczęki rekina liczą 40–45 zębów, lecz kolejne rzędy stale je zastępują. W ciągu życia zwierzę może zużyć nawet 3000 sztuk. To sprytny system, który pomaga mu polować i przetrwać.

Wyjątkowym przykładem jest rekin wielkogębowy. 15 listopada 1976 roku schwytano go przypadkiem, około 40 kilometrów od hawajskiej wyspy Kāneʻohe. Okaz mierzył 4,5 metra długości, a Leighton Taylor rozpoznał w nim nieznany wcześniej gatunek. Opisali go w 1983 roku Taylor, Leonard Compagno i Paul Struthsaker jako Megachasma pelagios.

W artykule poznasz budowę szczęk i rolę wymiany uzębienia u różnych ryb. Zobaczysz też, czym ten osobliwy drapieżnik różni się od rekina wielorybiego. Nawet drobny element ciała może wiele powiedzieć o sposobie życia zwierząt — i o tym, jak ryba zdobywa pokarm po drugiej stronie oceanu. Przyjrzymy się także temu, jak jej rozmiar wypada na tle człowieka.

Najważniejsze informacje

• W oceanach żyje ponad 500 gatunków tych drapieżników.
• Przeciętny osobnik ma w szczękach około 40–45 zębów.
• Wymiana uzębienia może objąć nawet 3000 sztuk w ciągu życia.
• Rekin wielkogębowy został rozpoznany jako nieznany wcześniej gatunek.
• Okaz schwytany w 1976 roku mierzył 4,5 metra długości.

Ile zębów ma rekin i od czego zależy ich liczba?

Nie każdy przedstawiciel tych ryb ma taki sam układ uzębienia. W szczękach przeciętnego osobnika znajduje się 40–45 zębów, a za nimi może czekać do siedmiu rzędów zastępczych. Dlatego liczba widocznych koron nie pokazuje całego zapasu.

Różnice między gatunkami dobrze obrazuje rekin wielkogębowy. W jego szczęce i żuchwie znajduje się około 50 rzędów niewielkich zębów, lecz działają głównie trzy pierwsze. Pozostałe nie pełnią tej samej funkcji. Samice mają ich mniej niż samce, choć mogą osiągać większą długość.

Naukowcy potwierdzili, że największa zmierzona samica miała 577 cm, a samiec 549 cm. Te dane pomagają odróżnić ten gatunek od rekina wielorybiego. Nie należy przenosić na niego liczby opisującej wielkogębowego. Rekiny mają różne szczęki, a sposób żerowania zajmuje w nich ważne miejsce. Także u innych rekinów liczba zależy od gatunku.

Jak są zbudowane szczęki rekina i ile mają rzędów zębów?

Szczęki rekinów mieszczą kilka rzędów uzębienia, a ich układ zależy od gatunku. Szkielet tych ryb tworzy chrząstka, nie kość. To lekka, elastyczna konstrukcja, która wspiera ruch pyska podczas żerowania.

Zęby rozwijają się w tkance dziąsłowej, czyli fałdzie skóry przy brzegu szczęki. Nie tkwią bezpośrednio w kości. Tkanka łączna spaja je z szczęką, a kolejne rzędy zajmują miejsce za przednimi koronami.

U rekinów liczba rzędów zębów różni się między gatunkami. Naukowcy opisują też odmienne kształty koron. Rekiny wykorzystują je zgodnie ze sposobem zdobywania pokarmu, a ich budowa pomaga wyjaśnić funkcję szczęk u ryb.

Rekin wielkogębowy dobrze pokazuje takie zróżnicowanie. Z przodu pyska ma ostre, stożkowate zęby; boczne są większe i haczykowate, a tylne — płaskie, z szeroką podstawą. To uzębienie dopasowane do różnych zadań.

Jak rekin wymienia zęby przez całe życie?

Uzębienie rekina działa jak ruchoma taśma. Nowe zęby rosną z tyłu szczęki, a starsze stopniowo przesuwają się ku przodowi. Gdy jeden wypadnie, kolejny zajmuje jego miejsce i może przejąć jego funkcję.

Dlatego utrata pojedynczego zęba zwykle nie tworzy trwałej luki. Rekiny mają ten mechanizm przez całe życie, choć tempo wymiany zależy od gatunku i warunków. To skuteczny sposób na zachowanie sprawności podczas żerowania.

Niemieccy naukowcy zbadali ponad 600 zębów żarłaczy z Oceanu Spokojnego i Indyjskiego. Wyniki opublikowane w „Frontiers in Marine Science” wskazują, że kwaśniejsza woda może osłabiać ich strukturę.

„Kwaśniejsza woda może powodować pęknięcia, dziury, korozję korzeni i degradację struktury zębów.”

Biolog morski Maximilian Baum z Uniwersytetu Heinricha Heinego w Düsseldorfie wskazuje, że osłabienie uzębienia stanowi dodatkowe zagrożenie dla rekinów. NOAA wiąże zakwaszenie oceanów z pochłanianiem dwutlenku węgla z atmosfery. Według prognozy do 2300 roku oceany mogą być prawie dziesięciokrotnie bardziej kwaśne niż dziś.

Rekinie uzębienie — niezwykłe przystosowanie i jego znaczenie

Liczba i kształt koron różnią się wśród gatunków. Przeciętny rekin ma 40–45 zębów oraz do siedmiu rzędów zastępczych. W ciągu życia może wyprodukować nawet 3000 sztuk. Stała wymiana to ważne przystosowanie, które pomaga rekinom sprawnie zdobywać pokarm.

Szczęki rekina wielkogębowego zawierają około 50 rzędów. Ten przykład pokazuje, że dane o jednym zwierzęciu nie opisują wszystkich rekinów. Inaczej wygląda też uzębienie rekina wielorybiego — różnorodność ryb widać nawet w budowie tej części ciała.

Badanie ponad 600 zębów żarłaczy wskazuje, że kwaśniejsza woda może osłabiać korony. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody ocenia, że ponad jedna trzecia gatunków jest zagrożona wyginięciem. Ochrona tych zwierząt ma znaczenie dla oceanów, tak jak zdrowe uzębienie wspiera życie każdego rekina. To ważny temat także dla człowieka: stan mórz wpływa na przyszłość całego ekosystemu.

Roman Szczepański

Zainteresowany stomatologią, nowoczesnymi metodami leczenia i rozwojem technologii dentystycznych. W przystępny sposób przybliża zagadnienia związane ze zdrowiem jamy ustnej, protetyką, diagnostyką i współczesnymi rozwiązaniami stosowanymi w gabinetach stomatologicznych.